Archetypen 2017-06-15T14:13:12+00:00

Wij hebben al heel wat mislukkingen voorbij zien komen. Vaak zijn daar ‘universele lessen’ uit te trekken’; patronen of leermomenten die een specifieke ervaring overstijgen en ook op veel andere innovatieprojecten van toepassing zijn. Aan de hand van deze patronen hebben we 20 archetypen ontwikkeld die je helpen bij het identificeren en leren van mislukkingen. De archetypen hebben daarnaast ook een classificerende functie. Al onze cases zijn ondergebracht onder één of meerdere archetypen zodat je snel en eenvoudig vergelijkbare voorbeelden kunt opzoeken.

De junk

Het is zeer menselijk om iets waar we aan begonnen zijn af te willen maken. We hebben niet voor niets een doel gesteld. Soms zijn er perverse prikkels die stoppen niet belonen, bijvoorbeeld het opmaken van een budget. Uitspraken als ‘Opgeven komt niet in mijn woordenboek voor!’, ‘Je kunt het wel!’ en ‘Afspraak is afspraak!’ geven de menselijke dimensie aan van het niet-kunnen-of-willen-stoppen syndroom.

Bekijk voorbeelden van De junk


De Canyon

In ons leven komen we vaak dezelfde situaties tegen. Om daar efficiënt mee om te gaan ontwikkelen we routines, gewoontes en best practices. Zowel individueel als georganiseerd leren we vaardigheden en deze nestelen zich in ons brein of in de vorm van geschreven en ongeschreven protocollen in de organisatie of samenleving.

Bekijk voorbeelden van De Canyon


De zwarte zwaan

Niet alles is te voorzien en ondanks onze plannen kunnen dingen gebeuren die alles wat we bedacht hebben volledig in de war schoppen. Deels kan men proberen te anticiperen op onverwachte zaken, door een plan B te hebben voor het geval dat een onderneming niet lukt. Over onverwachte ontwikkelingen die uiteindelijk grote invloed hebben heeft Nasser Talib een belangwekkend boek geschreven, De zwarte zwaan.

Bekijk voorbeelden van De zwarte zwaan


De Boerendochter

Het gebeurt regelmatig dat een afwijkende uitkomst in eerste instantie een mislukking is, die niet voldoet aan de verwachtingen. Maar bij nader inzien blijkt het resultaat op een andere manier toch waardevol te zijn. De favoriete formulering van de Nederlandse wetenschapper en Nobelprijs winnaar Pek van Andel luidt: ‘Je zoekt naar een speld in de hooiberg en rolt er met de mooie boerenmeid uit’.

Bekijk voorbeelden van De Boerendochter


De Olifant

Soms worden eigenschappen van een systeem pas duidelijk als er naar het hele systeem wordt gekeken en er verschillende waarnemingen en perspectieven worden gecombineerd. Wij noemen dit emergentie. Dit principe wordt mooi verwoord in de parabel van de olifant en de zes geblinddoekte mensen. Aan deze waarnemers wordt gevraagd de olifant te betasten en te beschrijven wat ze menen te voelen. De een zegt een ‘slang’ (de slurf), de ander een ‘muur’ (zijkant), een volgende een ‘boom’(poot), weer een ander een ‘speer’ (slagtand), de vijfde een ‘touw’ (de staart) en de laatste een ‘waaier’ (oor). Geen van de deelnemers beschrijft een deel van een olifant, maar wanneer ze hun waarnemingen delen en combineren, komt de olifant ‘tevoorschijn’.

Bekijk voorbeelden van De Olifant


De duiker van Alcapulco

Wat is het goede moment om iets te doen? Illustratief voor een goede timing zijn de beroemde duikers bij Acapulco die voor een doorgaans massaal publiek van een grote hoogte in het water duiken. Zij wachten daarbij het moment af, waarop een golf het water opstuwt en voor voldoende diepte zorgt. Men kan zich voorstellen wat er gebeurt wanneer de timing verkeerd is. Zo is ook het introduceren van nieuwe producten of diensten niet alleen een kwestie van een goed idee, maar ook van het goede moment afwachten. Soms hebben mensen het gevoel dat ze een fantastisch idee hebben, maar dan blijkt een soortgelijke ontwikkeling al plaatsgevonden te hebben en is een vergelijkbare propositie net eerder op de markt gekomen. Maar minstens zo vaak is de tijd nog niet rijp; de markt is er nog niet klaar voor, de deelnemende partijen zien er de waarde (nog) niet van in, etc. Deze situatie laat zich het beste duiden als: Te Vroeg is ook niet op Tijd.

Bekijk voorbeelden van De duiker van Alcapulco


De Bananenschil

In complexe situaties zien we veel spelers die elkaar beïnvloeden. Het is niet altijd even gemakkelijk om te beoordelen wat effecten elders in het systeem zijn, als gevolg van een verandering op lokaal niveau. We zijn gewend ons te concentreren op de zaken die van groot of direct belang zijn en besteden minder aandacht aan triggers van gebeurtenissen die ook kunnen uitgroeien tot fenomenen op systeemniveau. Je hoeft maar naar het nieuws te kijken om te zien hoe vaak mensen letterlijk of figuurlijk een uitglijder ervaren over iets relatief kleins of triviaals.

Bekijk voorbeelden van De Bananenschil


De lege plek aan tafel

Om een verandering te laten slagen is de instemming en/of medewerking van alle relevante partijen nodig. Ontbreekt er een partij bij de voorbereiding of implementatie, dan is de kans groot dat deze vanwege gebrek aan betrokkenheid niet overtuigd is van het nut of belang. Ook kan het gevoel buitengesloten zijn leiden tot gebrek aan medewerking.

Bekijk voorbeelden van De lege plek aan tafel


De huid van de beer

Aanvankelijk succes kan ons ten onrechte de indruk geven dat we de juiste weg hebben gekozen. Echter, duurzaam succes houdt in dat de aanpak ook op langere termijn, op grotere schaal en/of in andere omstandigheden moet werken. We zien dat de stap van een Proof of Concept naar een Proof of Business voor veel ondernemingen groot en vaak zelfs te groot is. Het bekende spreekwoord: ‘Je moet de huid niet verkopen voor de beer geschoten is.’ levert een mooie metafoor voor deze situatie.

Bekijk voorbeelden van De huid van de beer


The Winner Takes it All

Hoewel de wereld in het algemeen en innovatie in het bijzonder, baat heeft bij diversiteit en concurrentie, is er soms toch maar plek voor één dominante speler. Denk bijvoorbeeld aan standaarden die nodig zijn om daarop individuele ontwikkelingen mogelijk te maken. ABBA maakte hier ooit een liedje over: 'The winner takes it all, the loser standing small."

Bekijk voorbeelden van The Winner Takes it All


Het Einstein-punt

In onze complexe wereld is het voortdurend een uitdaging om bij onze activiteiten ervoor te zorgen dat we het beeld dat we hebben voldoende informatie bevat om representatief te zijn voor de werkelijkheid. Aan de andere kant moeten dingen ook niet te complex zijn, want dan loop je vast. Einstein zei het al: “We have to keep things as simple as possible but not more simple than that.”

Bekijk voorbeelden van Het Einstein-punt


De gloeilamp

Vooruitgang gaat meestal niet via een rechte lijn. Daarom moeten we proberen, experimenteren en leren om de beste aanpak of de juiste route te vinden. We beschikken ook niet altijd over alle informatie of de situatie is complex, waardoor niet alle relevante zaken en onderlinge verbanden bekend kunnen zijn en slechts door ‘trial & error’ gevonden kunnen worden.

Bekijk voorbeelden van De gloeilamp


De brug van Honduras

De wereld is niet alleen complex, maar ook zeer dynamisch en dus veranderlijk. Soms proberen we een probleem op te lossen, maar zodra dat gebeurd is blijkt het probleem zich verplaatst te hebben of duikt er een nieuw probleem op. Men spreekt weleens van de ‘Wet van Behoud van Ellende’. Een interessant voorbeeld hiervan is de Brug van Honduras. De brug was zodanig ontworpen en gebouwd dat het de ergste orkanen moest kunnen doorstaan. Tijdens de orkaan Mitch bleek de brug inderdaad van uitstekende kwaliteit. Jammer genoeg bleek na de overstroming dat de loop van de rivier een paar honderd meter was verplaatst, waardoor de brug niet meer over de rivier lag, maar ernaast…

Bekijk voorbeelden van De brug van Honduras


De verkeerde portemonnee

In complexe situaties is het soms lastig in te schatten waar de voordelen en waar de nadelen van een project optreden. Regelmatig komt het voor dat de verandering voor het systeem als geheel positief uitvalt (een besparing, betere service, betere volksgezondheid), maar dat dit ten koste gaat van een of meerdere partijen binnen het systeem. Als het om geld gaat, is een compensatie vanuit het collectief soms nodig om een acceptabele, win-win (of not lose-not lose) situatie te creëren, waarbij niet de portemonnee van de een gevuld wordt door die van de ander.

Bekijk voorbeelden van De verkeerde portemonnee


De rechterhersenhelft

Het is vaak al moeilijk genoeg om het gedrag van een complex systeem te voorspellen. Nog lastiger wordt het, wanneer het individuele gedrag van de spelers in het systeem niet (direct) te verklaren is op basis van bekende feiten. Sommige mensen zijn onvoorspelbaar en/of niet consequent in hun reacties en beslissingen en dat introduceert een extra graad van onzekerheid. Er zijn theorieën die de linkerhersenhelft in verband brengen met rationele processen en de rechterhersenhelft met het gevoel en emotionele processen.

Bekijk voorbeelden van De rechterhersenhelft


De generaal zonder leger

Om tot (gepland) succes te komen, is het belangrijk dat de benodigde middelen beschikbaar zijn. Het kan hier om geld gaan, de juiste instrumenten, kennis, tijd, medewerkers, partners, klanten, infrastructuur, enz. Degene die deze middelen ter beschikking stelt, moet voldoende commitment geven aan de uitvoerder van de activiteiten.

Bekijk voorbeelden van De generaal zonder leger


Een lezing over briljante mislukkigen

STUUR EEN BERICHT

Of bel Paul Iske +31 6 54 62 61 60 / Bas Ruyssenaars +31 6 14 21 33 47

Instituut voor Briljante mislukkingen

Instituut voor Briljante mislukkingen