Archetypen 2017-06-15T14:13:12+00:00

Wij hebben al heel wat mislukkingen voorbij zien komen. Vaak zijn daar ‘universele lessen’ uit te trekken’; patronen of leermomenten die een specifieke ervaring overstijgen en ook op veel andere innovatieprojecten van toepassing zijn. Aan de hand van deze patronen hebben we 20 archetypen ontwikkeld die je helpen bij het identificeren en leren van mislukkingen. De archetypen hebben daarnaast ook een classificerende functie. Al onze cases zijn ondergebracht onder één of meerdere archetypen zodat je snel en eenvoudig vergelijkbare voorbeelden kunt opzoeken.

De Verslaving

Hoe beëindig je een traject? Mensen en organisaties zijn soms verslaafd aan hun projecten. Achteraf is het vaak eenvoudig om te zien dat een project te lang heeft doorgesukkeld. Hoe lang blijf je er eigenlijk aan trekken? De volgende Briljante Mislukkingen zijn een goed voorbeeld van dit archetype:

Bekijk voorbeelden van De Verslaving


De Canyon

Rivieren die miljoenen jaren door een landschap stromen, slijten daarin geulen en later canyons uit. Zij kunnen daaruit niet meer ontsnappen. Bij mensen gebeurt dit ook en zo ontstaat kennis, maar ook leidt dit tot gewoontes en routines. In bedrijven heten deze protocollen en procedures. Efficiënt, maar ook de oorzaak van het niet zien van zaken die zich buiten de gebaande paden bevinden. De volgende Briljante Mislukkingen zijn een goed voorbeeld van dit archetype:

Bekijk voorbeelden van De Canyon


De Zwarte Zwaan

Met oogkleppen op is het lastig om je heen kijken. Een projectplan biedt richting en houvast. Maar het kan er ook voor zorgen dat er weinig oog is voor onverwachte ontwikkelingen die zich in de luwte van het project bevinden (serendipiteit). Terwijl een opmerkzaam of creatief persoon wellicht onverwachte bij effecten ontdekt die de moeite waard zijn. De volgende Briljante Mislukkingen zijn een goed voorbeeld van dit archetype:

Bekijk voorbeelden van De Zwarte Zwaan


De Zwarte Kat

Je doet je best en doet niets fout en dan slaat het noodlot toe. Zaken als ziekte, het weer, grote politieke ontwikkelingen hebben we nu eenmaal niet in de hand. Murphey’s Law slaat dan ook nog eens toe: alles wat mis kan gaan, gaat ook mis. Shit happens. We kennen dit soort uitspraken allemaal en je doet er niets tegen. De volgende Briljante Mislukkingen zijn een goed voorbeeld van dit archetype:

Bekijk voorbeelden van De Zwarte Kat


De Boerenmeid

Wanneer je met iets bezig bent waarbij de kans bestaat dat er bijeffecten optreden, dan is het niet uitgesloten dat iets onvoorziens juist heel positief is. Je moet er echter wel voor open staan. De Nederlandse wetenschapper Pek van Andel heeft het ooit op deze wijze geformuleerd: ‘Je zoekt naar een speld in de hooiberg en rolt er met de mooie boerenmeid uit’. De volgende Briljante Mislukkingen zijn een goed voorbeeld van dit archetype:

Bekijk voorbeelden van De Boerenmeid


De Olifant

Het verhaal gaat over een olifant die door zes geblinddoekte mensen wordt betast. Allen geven de vreemdste antwoorden op de vraag: wat is een olifant? Een boom, een muur, een slang… Pas wanneer ze hun waarnemingen combineren, komt de olifant tevoorschijn. Vele ingewikkelde zaken, kansen en bedreigingen, worden pas duidelijk wanneer men deze van verschillende kanten bekijkt. Het is dus zaak verschillende perspectieven te combineren en diversiteit te benutten. De volgende Briljante Mislukkingen zijn een goed voorbeeld van dit archetype:

Bekijk voorbeelden van De Olifant


Timing

Veel vernieuwingen sneuvelen omdat het niet het juiste moment was. Hierbij kan het zowel een kwestie van te laat als te vroeg zijn: beide zijn niet op tijd. Het heeft dus niets te maken met de kwaliteit van het idee, maar met de vraag of de wereld er aan toe is of dat een andere aanpak je voor is geweest. De volgende Briljante Mislukkingen zijn een goed voorbeeld van dit archetype:

Bekijk voorbeelden van Timing


De Silo's

Doordat de kennis in verschillende omgevingen zit en onvoldoende wordt gedeeld, ontstaan situaties waarin een initiatiefnemer het risico loopt dat de plannen mislukken omdat cruciale informatie niet beschikbaar was. Oplossingen die gezamenlijk wel mogelijk waren, zie je niet als je in je eentje aan het werk bent. De volgende Briljante Mislukkingen zijn een goed voorbeeld van dit archetype:

Bekijk voorbeelden van De Silo's


De Bananenschil

Een goede voorbereiding en gecontroleerd te werk gaan staan niet garant voor een geslaagd project. Soms gebeuren er onverwachtse, in eerste opzicht kleine en onbelangrijke dingen, met rampzalige gevolgen. Vaak zie je deze ‘bananenschillen’ van te voren niet aankomen en is het lastig om tijdig in te grijpen. Het project dreigt te mislukken…. De volgende Briljante Mislukkingen zijn een goed voorbeeld van dit archetype:

Bekijk voorbeelden van De Bananenschil


De Wereld Draait door

Soms denk je dat je nog helemaal ‘up-to-date’ bezig bent terwijl de realiteit is veranderd. Met de toenemende complexiteit en snelheid van vandaag de dag is de kans groot dat nieuwe ontwikkelingen jouw ‘waarheid’ doen wankelen. Daarom is het extra van belang om continu je eigen aannames tegen het licht te houden, om je heen kijken en een open houding te hebben ten aanzien van nieuwe ontwikkelingen in en buiten je werkveld. De volgende Briljante Mislukkingen zijn een goed voorbeeld van dit archetype:

Bekijk voorbeelden van De Wereld Draait door


De lege plek aan tafel

Op papier weten we allemaal hoe belangrijk het is om de sleutelpersonen rond een project of casus in kaart te brengen. En om deze mensen vervolgens erbij te betrekken. Maar dat is makkelijker gezegd dan gedaan. Soms heb je, ondanks een ‘stakeholderanalyse’, toch niet iedereen in beeld. Of er zijn andere omstandigheden waardoor sleutelpersonen niet (op tijd) betrokken raken. De volgende Briljante Mislukkingen zijn een goed voorbeeld van dit archetype:

Bekijk voorbeelden van De lege plek aan tafel


De huid van de beer

Er is vaak enthousiasme als een projectplan of concept wordt goedgekeurd. Of als een pilotproject de eerste positieve resultaten laat zien. Je kent het spreekwoord wel: ‘de huid van de beer verkopen voordat deze geschoten is’. Tussendoor juichen is prima zolang het realiseren van echte impact maar in het vizier blijft. Juist bij opschaling of bredere implementatie zitten de grote uitdagingen. Bovendien kunnen zaken dan veel langer duren of anders lopen dan je van te voren had verwacht. De volgende Briljante Mislukkingen zijn een goed voorbeeld van dit archetype:

Bekijk voorbeelden van De huid van de beer


De juiste afslag

Een project bestaat uit prioriteren en keuzes maken. Soms kies je ervoor om op dezelfde weg verder te gaan en soms neem je een afslag naar een ander ogenschijnlijk meer passend pad. Deze keuzes kunnen grote gevolgen hebben voor het verdere verloop. Hoe krijg je de keuzemogelijkheden in beeld? En Hoe maak je de juiste afwegingen in een vaak complexe omgeving? Hoe vind je de juiste balans tussen doelgerichtheid en wendbaarheid?

Bekijk voorbeelden van De juiste afslag


Humboldt

Alexander van Humboldt was een wetenschapper die aan het eind van de 18e en begin 19e eeuw veel onderzoek heeft gedaan waarin hij diverse wetenschappelijke disciplines combineerde. Zijn holistische denken leerde dat veel natuurverschijnselen met elkaar samenhangen en hoe deze door de onderlinge verbanden van elkaar afhankelijk zijn. De volgende Briljante Mislukkingen zijn een goed voorbeeld van dit archetype:

Bekijk voorbeelden van Humboldt


NT+OO=DOO

Onderzoek aan de Universiteit van Rotterdam heeft aangetoond dat investeringen in innovatie maximaal renderen wanneer drie keer zoveel wordt geïnvesteerd in sociale innovatie als in technologische innovatie. Met andere woorden: men moet investeren in mensen en organisaties leren omgaan met nieuwe technologie. De volgende Briljante Mislukkingen zijn een goed voorbeeld van dit archetype:

Bekijk voorbeelden van NT+OO=DOO


The Winner Takes it All

Hoewel de wereld veel plaats kan bieden, is er op sommige gebieden maar ruimte voor een beperkt aantal spelers. Dit geldt helemaal voor standaarden. Men onderscheidt ‘red oceans’, met competitie, en ‘blue oceans’ waar (aanvankelijk) geen competitie is.

Bekijk voorbeelden van The Winner Takes it All


Spaghetti

Een bord spaghetti is een goede metafoor van onze complexe wereld. Complexiteit is een veel omvattend begrip. Feit is wel dat de samenleving en organisaties steeds complexer worden, wat zich manifesteert via onvoorspelbare verschijnselen, onvermoede en onbekende bij- en lange-termijn effecten. De complexe wereld is niet te controleren, men moet erin leren navigeren. De volgende Briljante Mislukkingen zijn een goed voorbeeld van dit archetype:

Bekijk voorbeelden van Spaghetti


Het Einstein-punt

Mensen willen graag dingen zo compleet mogelijk hebben, en aan de andere kant moet het geheel wel begrijpelijk blijven. Probleem is dat de eerste neiging leidt tot ingewikkelde organisaties (inclusief bureaucratie), projecten en systemen, terwijl de drang naar begrijpelijkheid soms doorschiet en leidt tot oververeenvoudiging, waardoor de essentie van het verhaal er niet meer in zit en mensen tot verkeerde of overhaastige conclusies komen.

Bekijk voorbeelden van Het Einstein-punt


Het Experiment

‘Kun je garanderen dat het een succes wordt?’ Omdat niet alles van tevoren bekend is, moeten we experimenten uitvoeren om aannames te testen en nieuwe oplossingen uit te proberen. De uitkomst van een experiment kan positief zijn en dan kun je door, maar vaak leidt het tot aanpassing of zelfs stopzetten van de plannen. Dat is niet erg, sterker nog: het onderstreept het belang van experimenteren (en leren)! De volgende Briljante Mislukkingen zijn een goed voorbeeld van dit archetype:

Bekijk voorbeelden van Het Experiment


De brug van Honduras

Omdat de wereld complex en veranderlijk is moet je als mens en organisatie lenig zijn. Denk aan een fantastische nieuwe medewerker die is ingewerkt en dan ineens opstapt. Wees je bewust dat oplossingen een houdbaarheidsdatum hebben en bekritiseer ook niet te snel deze wijze van mislukken bij anderen. Het kan iedereen overkomen. Identificeer wat deze verandering betekent voor jou als individu en organisatie en gebruik deze inzichten.

Bekijk voorbeelden van De brug van Honduras


Een lezing over briljante mislukkigen

STUUR EEN BERICHT

Of bel Paul Iske +31 6 54 62 61 60 / Bas Ruyssenaars +31 6 14 21 33 47